Cultuur

Door: Marc Siepman

Een cultuur is iets dat door mensen is gemaakt, in tegenstelling tot natuur. We zijn allemaal opgegroeid in een cultuur, maar voor onze eigen cultuur zijn we blind. Een vis zwemt in het water, maar ziet het water niet; hij zal zich er niet van bewust zijn dat hij in water zwemt, net zo min als wij ons bewust zijn van de cultuur waarin wij zijn ondergedompeld. Andere culturen zien wij echter wel. Daar doen we dan lacherig over, of we worden er boos om – tenzij er voldoende overeenkomsten met onze eigen cultuur zijn. Wij geloven dat onze cultuur de enige juiste is. We doen er dan ook alles aan om andere culturen onze manier op te dringen. Dit is onnatuurlijk: een gezonde gemeenschap is divers, en de diversiteit aan culturen is cruciaal voor een gezonde planeet (met gezonde en gelukkige bewoners).

Onze zogenoemd westerse cultuur is gebaseerd op de illusie dat we afgescheiden zijn van elkaar en de rest van de biosfeer. Dat beeld begint te wankelen nu we zien dat onze daden zelfs in de rijke landen nadelige gevolgen hebben. Je ziet nu dat steeds meer mensen in opstand komen tegen de ecologische en sociale schade die we in de wereld aanrichten en uiteindelijk onszelf aandoen. Als vissen gaan spartelen, wordt het water troebel. Hoe meer mensen gaan spartelen, hoe moeilijker het wordt om blind te blijven voor onze cultuur.

Een cultuur is niets meer dan een verhaal. Een verhaal dat overgedragen wordt en waarop je voortbouwt – maar dat je niet in vraag stelt. Steeds meer mensen geloven niet meer in het verhaal waarmee ze zijn opgegroeid en willen niet meer meespelen. Maar wat komt er voor in de plaats? Het nieuwe verhaal is er nog niet. We kunnen kijken naar andere culturen als inspiratie, maar we zullen iets moeten verzinnen dat voor ons werkt. Culturen zijn constant aan verandering onderhevig en zeer plaatsgebonden, het is onze taak onszelf opnieuw uit te vinden. Samen. 

Gelukkig zijn er steeds meer mensen die alternatieve manieren verzinnen om te leven. Hoe meer alternatieve verhalen er zijn, hoe makkelijker het wordt om te veranderen. Het pionierswerk is moeilijk, maar inmiddels is er al veel verricht. Meegaan met de stroom is dan relatief makkelijk. Het is wel wennen dat er ineens niet meer één juiste manier is om te leven. Wat voor jou werkt, op jouw plek, met jouw bodem, klimaat en mensen en dieren, hoeft voor mij niet te werken. Zolang ik de verschillen in onze culturen kan respecteren en jou niet probeer te overtuigen van mijn gelijk, kunnen we vredig naast elkaar leven.

Wat mij opvalt is dat overal waar er crisis is, mensen, ondanks alle ellende, gelukkiger worden. Is dat een paradox? Nee, want crises brengen mensen weer bij elkaar. We ervaren weer de onderlinge afhankelijkheid en daar worden we gelukkig van. Die onderlinge afhankelijkheid is wat een cultuur zou moeten versterken. Dan zouden we een stuk minder hard spartelen.